Sac Büküm Payı Hesaplama ve Büküm Tasarım Kuralları

Neden basit toplama yanlış sonuç verir?

90°'lik bir büküm düşünün: iki kenarı 50 mm ve 50 mm. Açınımı 100 mm kesip bükerseniz parça uzun çıkar. Çünkü büküm bölgesinde malzeme gerilerek uzar. Bu farka büküm kesintisi (bend deduction) denir ve açınımdan düşülmesi gerekir.

K-faktörü nedir?

Nötr eksenin, iç yüzeyden itibaren malzeme kalınlığının hangi oranında olduğunu gösterir. K = (nötr eksen mesafesi) / (kalınlık).

• Teorik olarak 0,5 (tam orta) olurdu; pratikte malzeme sıkıştığı için içe kayar.
• Yumuşak malzeme ve büyük büküm yarıçapı → K büyür (~0,45).
• Sert malzeme ve keskin büküm → K küçülür (~0,33).
• Tipik pratik aralık: 0,33 – 0,45. Yaygın başlangıç değeri alüminyum ve yumuşak çelikte ~0,40'tır.

K-faktörü tezgâha, takıma ve malzeme partisine göre değişir. Bu yüzden en doğru sonucu üreticinin kendi değerleriyle yapılan hesap verir.

Büküm payı formülü

Büküm payı (BA — bend allowance), büküm bölgesinin açınımdaki uzunluğudur:

• A — büküm açısı (derece, iç açı değil; dönme açısı)
• R — iç büküm yarıçapı (mm)
• K — K-faktörü
• T — sac kalınlığı (mm)

Açınım uzunluğu = düz kenarların toplamı + her bükümün BA değeri.

Örnek

T = 2 mm, R = 2 mm, A = 90°, K = 0,40 → BA = 0,01745 × 90 × (2 + 0,40 × 2) = ≈ 4,40 mm. İki kenarı (dış ölçüden düz kısımlar) toplayıp bu değeri eklersiniz.

Tasarım kuralları

• Minimum iç büküm yarıçapı ≥ sac kalınlığı. Daha keskin büküm dış yüzeyde çatlak riski doğurur (özellikle sert alaşımlarda ve 7075'te).
• Delik–büküm mesafesi ≥ 2×T + R. Daha yakın delikler bükümde oval olur.
• Minimum flanş (kenar) yüksekliği ≈ 4×T. Çok kısa kenar büküm takımına oturmaz.
• Aynı parçadaki bükümleri aynı yarıçapta tutun. Tek takımla bitirilir; maliyet düşer.
• Bükümleri mümkünse aynı yönde planlayın — parçayı ters çevirmek ek kurulum demektir.
• Büküm rahatlatma kesiği (relief notch) ekleyin: bitişik bükümlerin kesiştiği köşelerde yırtılmayı önler.

Ne göndermeliyim: açınım mı, 3B model mi?

Tercihen 3B katı model (STEP) + büküm açılarının belirtildiği çizim.Böylece açınımı üretici kendi K-faktörüyle çıkarır ve ölçü tutar.

Kendi açınımınızı gönderirseniz hangi K-faktörünü kullandığınızı mutlaka belirtin — aksi halde farklı bir değerle kesilen parça bükümden sonra ölçüsünde çıkmaz. Dosya formatları için bu rehbere bakın.

Sık sorulanlar

Büküm toleransı ne kadar?

Açı toleransı tipik olarak ±1°, uzunluk toleransı sac kalınlığına ve parça boyuna göre değişir. Dar tolerans gereken ölçüleri çizimde işaretleyin — tolerans rehberi.

Kesim ve bükümü birlikte yaptırabilir miyim?

Evet. Lazer kesim siparişinde büküm, kaynak ve yüzey işlemi taleplerinizi birlikte iletebilirsiniz.

Galvanizli sac bükülür mü?

Bükülür, ancak büküm dış yüzeyinde çinko kaplama mikro çatlaklar verebilir. Dış ortamda kullanılacaksa büküm sonrası koruma değerlendirin.

Kalın sacda ne değişir?

Kalınlık arttıkça minimum büküm yarıçapı büyür ve geri yaylanma (springback) artar; üretici bunu takım seçimiyle telafi eder. 6 mm üzeri saclarda tasarımı erken paylaşmanız faydalı olur.